«پس از فرار: یافتن صدای خود»
به لطف پروژه‌ی «پس از فرار: یافتن صدای خود» که از سوی بنیاد (Joachim Herz Stiftung) حمایت مالی می‌شود، امسال این فرصت را داریم که کارگاه‌های نویسندگی را در مدارس دارای کلاس‌های ویژه‌ی استقبال از دانش‌آموزان تازه‌وارد و همچنین در مراکز پذیرش اولیه‌ی پناهجویان برگزار کنیم.
در این کارگاه‌ها، دانش‌آموزانی که به‌تازگی وارد کشور شده‌اند و افرادی که در مراکز پذیرش اولیه زندگی می‌کنند، همراهی می‌شوند تا بتوانند صدای خود را پیدا کنند و شیوه‌ی بیان شخصی خود را بیابند. آن‌ها در این فضا فرصت دارند داستان‌های شخصی و تجربه‌های خود را در قالب شعر و داستان کوتاه بیان کنند.
شعر در بسیاری از کشورهای مبدأ، شکلی فرهنگی و ارزشمند از روایتگری به شمار می‌رود و می‌تواند فضایی ویژه برای بیان تجربه‌های عاطفی و شخصی فراهم کند؛ تجربه‌هایی که به کمک زبان و کلمات بیان می‌شوند، به‌ویژه آن دسته از تجربه‌هایی که اغلب ناگفته باقی می‌مانند.
این مجموعه از کارگاه‌ها با برگزاری یک نشست شعرخوانی مشترک به پایان می‌رسد؛ نشستی که در آن نوشته‌های شرکت‌کنندگان ارائه می‌شوند. به این ترتیب، کلمات شخصی به داستان‌هایی مشترک تبدیل می‌شوند و نوشتن، زمینه‌ای برای دیدار، ارتباط و درک متقابل میان انسان‌ها فراهم می‌کند.
«کنارم باش و گوش کن که چه بر سرم آمده است»
در ایالت براندنبورگ آلمان، به‌ویژه در مناطق روستایی و شهرهای کوچک و متوسط، فضاهای مناسب و در دسترس برای تعامل و آشنایی میان جوانانی که تجربه‌ی پناهندگی یا مهاجرت دارند و جوانانی که چنین تجربه‌ای ندارند، بسیار محدود است. در این مناطق، موضوع مهاجرت اغلب به‌صورت انتزاعی یا با تمرکز بر مشکلات و چالش‌ها مطرح می‌شود و ارتباطات و آشنایی‌های شخصی میان افراد کمتر شکل می‌گیرد. این وضعیت به تقویت پیش‌داوری‌ها، احساس ناامنی و سردرگمی و همچنین قطبی‌شدن جامعه دامن می‌زند.
در همین حال، دانش‌آموزان دارای پیشینه‌ی مهاجرتی اغلب با طردشدن مواجه می‌شوند، داستان‌های زندگی آن‌ها کمتر دیده و شنیده می‌شود و فرصت‌های اندکی برای مشارکت فعال در بحث‌ها و گفت‌وگوهای مدرسه‌ای و اجتماعی در اختیار دارند.
پروژه‌ی «کنارم باش و گوش کن که چه بر سرم آمده است» که با حمایت مالی بنیاد دویچه‌بان (Deutsche Bahn Stiftung) اجرا می‌شود، در پاسخ به این شرایط شکل گرفته است. این پروژه می‌کوشد مدارس ایالت براندنبورگ را به‌طور هدفمند به مکان‌هایی برای گفت‌وگوهای تعاملی، خلاقانه و صمیمانه تبدیل کند.
از طریق نوشتن زندگی‌نامه‌ای و برگزاری شعرخوانی‌های عمومی، تجربه‌های شخصی افراد درباره‌ی فرار و پناهندگی، ورود به کشور جدید و شکل‌گیری هویت، آشکار و شنیده می‌شوند. به این ترتیب، زمینه‌ای برای تبادل نظر همدلانه و گفت‌وگویی برابر میان افراد فراهم می‌شود.
این پروژه در دو دبیرستان و یک مدرسه‌ی فنی‌وحرفه‌ای در ایالت براندنبورگ اجرا می‌شود.
در این پروژه از قدرت ویژه‌ی بیان در شعر و ادبیات منظوم بهره گرفته می‌شود تا آنچه ظاهراً ناگفتنی به نظر می‌رسد، امکان بیان پیدا کند. داستان‌های شخصی به پلی میان واقعیت‌های متفاوت زندگی افراد تبدیل می‌شوند و تجربه‌هایی ماندگار از یادگیری، همدلی و درک متقابل به وجود می‌آورند.
«به سوی بالا! باشگاه نخبگان TheArts؛ دموکراسی از طریق شعر – جدل و گفت‌وگو در قالب شعر!»
خانه‌ی ادبیات برلین و پروژه‌ی شعر، صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده را به مرکز جامعه می‌آورند.
خانه‌ی ادبیات برلین (Literaturhaus Berlin) و پروژه‌ی شعر (The Poetry Project)، با اجرای پروژه‌ی «به سوی بالا! باشگاه نخبگان TheArts؛ دموکراسی از طریق شعر – جدل و گفت‌وگو در قالب شعر!» که از سوی طرح ابتکار فرهنگی جوانان حمایت مالی می‌شود، صداهای جوانان به‌حاشیه‌رانده‌شده را به مکان‌هایی می‌آورند که معمولاً کمتر شنیده می‌شوند.
تمرکز اصلی این پروژه بر نوجوانان و جوانانی است که در محله‌های مختلف برلین زندگی می‌کنند و اغلب در جامعه نادیده گرفته می‌شوند. آن‌ها در قالب شعر و داستان کوتاه، واقعیت زندگی و تجربه‌های روزمره‌ی خود را روایت می‌کنند. در نوشته‌هایشان، مفاهیم رایجی مانند پیشرفت اجتماعی، موفقیت و نخبگان را به پرسش می‌کشند و درباره‌ی آن‌ها تردید و تأمل ایجاد می‌کنند. بدین ترتیب، آثارشان زمینه‌ای برای بحث و گفت‌وگوی اجتماعی فراهم می‌سازد.
این جوانان آثار خود را شخصاً در محافل ادبی و همچنین روی صحنه‌های موقت و خودجوش در نهادهای دولتی، مانند مراکز کاریابی (Jobcenter)، پلیس و اداره‌ی امور اتباع خارجی، ارائه می‌کنند.
روند اجرای پروژه از طریق کارگاه‌های نویسندگی مستند می‌شود. نویسندگان پروژه‌ی شعر، شرکت‌کنندگان را در این مسیر همراهی می‌کنند و کاتیا بیرکله (Katja Birkle)، مدیر پروژه، مسئول هماهنگی و پیشبرد این طرح است.
این پروژه بر دیدار و گفت‌وگوی واقعی در شرایط برابر تأکید دارد. شرکت‌کنندگان با نمایندگان حوزه‌ی فرهنگ والا و هنرهای نخبه‌گرا و همچنین افراد تصمیم‌گیرنده در مکان‌هایی مانند تالارهای اپرا، پارلمان‌ها و دفاتر مدیران ارشد شرکت‌ها وارد گفت‌وگو و تبادل نظر می‌شوند.
نتایج این پروژه از طریق شعرخوانی‌های عمومی، انتشار یک نشریه‌ی کوچک ادبی در پایان پروژه و قالب‌های مختلف شبکه‌های اجتماعی، مانند ویدئوهای کوتاه تیک‌تاک (TikTok Reels)، در اختیار عموم قرار می‌گیرد.
این پروژه گامی مؤثر در جهت تقویت گفت‌وگو، افزایش احساس توانمندی و تأثیرگذاری فردی و تحقق مشارکت فعال و واقعی افراد در زندگی اجتماعی به شمار می‌رود.
